تیر ماه سیزده شو

نویسنده: محسن جعفری
 
به روز تیرومه عزم شادی کن         
که از سپهر ترا فتح و نصرت امد تیر
 این جشن ایینی وبزرگ که مصادف است با دوازدهم ابان ماه در تقویم شمسی (سیزهم تیر ماه تقویم  طبری ) یا به عبارتی روز تیر از ماه طبری  :بنا به روایات  باز مانده از جشن و پایکوبی مردم ایران خاصه مازندران است   بواسطه مجاهدت ارش کمانگیر در انداختن تیر از  کمان وتعیین حدود و سر حد ایران و توران . پس از کش وقوسهای فراوان وجنگ و جدل بین منوچهر شاه و افراسیاب وبه تبع ان هزیمت منوچهر شاه به نواحی امل . افراسیاب از شکست قطعی منوچهر شاه ناگزیر به صلح تن در داده ومقرر می گردد که تیر اندازی از سپاه ایران زمین با پر تاب تیری از فراز کوههای رویان مرز بین دو کشور را مشخص کند که هر ان کجا که تیر بر زمین نشست مورد توافق این دو پادشاه است . از سپاه ایران ارش کمانگیر که صاحب اوازه بود در کمانگیری  قبول مسوولیت کرده  وچنان زهی به کمان می کشد که پس از پرتاب تیر  بدنش از فشار وارده تکه تکه می گردد  وان تیر از کوه رویان یک هزار فرسنگ ره پیمود ودر اقصای خراسان میان فرغانه وتخارستان بر درخت گردویی نشست. هر چند غم شهادت ارش کمانگیر بر دل مردم سنگین می امد اما مردم ان روز را بدلیل پایان یافتن جنگی دوازده ساله  وخروج افراسیاب  ولشگر خونریزش به شادی و پایکوبی پرداخته  وتا کنون نیز به پاسداشت این روز عظیم می پردازند . مراسم تیر ماه سیزده شو: یکی   از مراسم با شگون این شب چوب خوردن از لال است به گونه ای که در برخی از   شهرها به  (لال شول=لال شب) معروف است . بدین تر تیب که شخصی که خود را خوش قدم می داند  در این شب با لباس مبدل دستمالی به سر بسته و صورتش را سیاه میکند و مانند لال ها با کسی حرف نمی زند و چند نفر او را همراهی می کنند  این شخص که او را لال    لال  مار و  لال شیش می گو یند به همراهی چند نفر  وارد خانه های محل میشود وبا چوب وترکه ای     یا شیش در دست دارد ضربه ای به ساکنان  خانه میزند او مخصو صا سراغ
زنان نازا وحیوانات اهلی نازا و دختران شوهر نکرده و درختان بی میوه می رود و به انها ترکه میزند . یک نفر از حاضران پا در میانی کرده و ضمانت می کند که مثلا این زن یا ان درخت یا ان دختر را نزن  من ضمانت می کنم که بار دار شود  میوه دهد  به خانه شوهر  رود  صاحبخانه به انها شیرینی وگندم برشته برنج یا گردو میدهد . ومردم امدن لال را به خانه و کاشانه خود به فال نیک می گیرند وباور دارند  که لال هر کس را بزند تا سال دیگر مریض نمی شود . در بعضی از نقاط مازندران پس از رفتن لال  صاحب خانه ترکه که یا شیش را (که لال   در همه ی خانه ها می گذارد) در بین چوبهای سقف خانه گذاشته و معتقدند که برکت بام را زیاد می کند و حیوانات موذی مثل موش  وسوسک و.... را دفع می کند . در حین انجام این مراسم کسی نباید صحبت کند زیرا جریمه می شود . یکی از مراسمی که در این جشن  قابل اهمیت است امیر خوانی و فال حافظ است . امیر خوانی را معمولا پیران دهکده و یا کسانی که از صدای خوبی بر خور دارند  اجرا می کنند .از رسمهای دیگر تیر ماه سیزه شو فال گرفتن با دیوان حافظ است. همچنین در روستاها نیز در غروب این روز جوانان با در دست  داشتن    ترکه  ای بلند که کیسه ای به  انتهای ان بسته شده است  همراه کودکان در خانه ها رفته وبا کو بیدن چوب به در خانه ها  ولال بازی از صاحب خانه تقاضای هدیه میکنند و به انها پول ومیوه و شیرینی داده میشود ودر کوچه ها به همراه لال  شروع به خواندن اشعار و حر کات مو وزون    می نمایند . اماده کردن خو راکیهای سیزده گانه جشن را کا مل می کند . با اشاره به  واقعه ی
تاریخی جنگ افراسیاب و در محاصره بو دن مردم ان زمان پختن گندم و میوه خصوصا (به) یکی از رسوم این شب است.اساسا پذیرایی از میهمانان با اجیل و شیرینی و تنقلات که از نظر تنوع به سیزده برسد : در این جشن مورد توجه است چون این جشن با فرا رسیدن پاییز و رسیدن میوه هایی چون زالزالک (ولیک) ازگل (کنس) وزرشک همراه است میوه های فوق نیز تناول می گردد